ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթը

19.05.2019
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթը

ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթը՝ դատարանում.սղագրություն տեսանյութից
16.05.2019թ.

Հարգելի դատարան, քանի որ ես ցուցմունք չեմ տվել, չեք կարող ծանոթանալ գործի նյութերից, ուղղակի կնկարագրեմ ինչ եղել է այդ շաբաթվա ընթացքում: Ամբողջ քրեական գործն իրադարձությունների մասին է, որը կատարվել է փետրվարի 23-ից մարտի 2-ը, ըստ էության։ 90 տոկոսը, եթե ոչ ավելին։

Ընտրություններից անմիջապես հետո 21,5 տոկոս հավաքած թեկնածուն հայտարարել է, որ ինքը ընտրված նախագահ է: Դրա մասին խոսվեց: Իր իրավունքն է, կարող է հայտարարել, բայց ամսի 20-ին արդն հայտարարվել է շուրջօրյա հանրահավաք կազմակերպելու մտադրություն և արդեն ամսի 20-ի երեկոյան հանրահավաքում հայտարարվեց Տեր-Պետրսյանի կողմից, թե ինքը սյուրպրիզ ունի և վաղն ինքը հայտարարելու է մի շատ կարևոր բանի մասին՝ հանրահավաքի ժամանակ: Հաջորդ օրը՝ ամսի 21-ին, եթե չեմ սխալվում, կարող է՝ մեկ օրվա տարբերությամբ, ինքը հայտարարեց, որ հանդիպել է փոխնախարարների հետ պաշտպանության, և իրենք հայտարարել են, որ միանում են ժողովրդին: «Ժողովուրդ»՝ նկատի ուներ հենց իրենց։ Ես այդ ժամանակ Մոսկվայում էի, ամեն օր ինձ զանգում էր անվտանգության ծառայության պետը, և չափազանց մտահոգություն է, որ երկրապահում շուրջօրյա քննարկումներ են գնում ԵԿՄ միանալու մասին: Ոչ միայն Մանվել Գրիգորյանը և Գագիկ Մելքոնյանը, այլ նաև ԵԿՄ-ն որպես միավոր։
Ընդհատել եմ այցը Մոսկվա և վերադարձել եմ Երևան փետրվարի 22-ի ուշ երեկոյան, 11-անց: Ինձ դիմավորեցին անվտանգության խորհրդի անդամները, այդպես էր այն ժամանակվա արարողակարգը։ Հենց օդանավակայանում ոտքի վրա 15-20 րոպե զեկուցեցին: Զեկուցելուց հետո ցանկություն հայտնեցի հենց հաջորդ օրը հանդիպել բարձրագույն հրամանատարական կազմի հետ նախագահական նստավայրում: Ասեմ, որ սա տասը տարվա ընթացքում առաջին հանդիպումն էր նախագահի նստավայրում բարձրագույն զինվորական անձնակազմի հետ: Սովորաբար դա պաշտպանության նախարարությունում էր արվում, իսկ նախագահի նստավայրում ես միայն պարգևատրում էի տոնական օրերին և այլն:
Հիմա պատկերացրեք մի վիճակ, երբ որպես նախագահ ես սահմանադրության երաշխավորն եմ և տեղեկություն եմ ստանում, որ բանակը, բանակի բարձրագույն կազմն ուղղակի ներքաշվում է քաղաքականության մեջ: Ի՞նչ պետք է անի գերագույն գլխավոր հրամանատարը և նախագահը: Բնականաբար՝ պետք է հանդիպի բարձրագույն հրամանատարական կազմի հետ և զգուշացնի, որ ուղղակի անթույլատրելի է դա և այնպիսի հետևանքների կարող է բերել, որոնք ուղղակի կկործանեն ՀՀ-ն: Հանդիպումը տեղի ունեցավ փետրվարի 23-ին, մոտավորապես ժամը 11-ի կողմերը, նախագահական նստավայրում: Ես, ի դեպ, չեմ ասել ում կանչել, ուղղակի ասել եմ սպայական բարձրագույն կազմ: Ցանկ չենք նայել՝ ով գա։ Հանդիպումը տևել է 20 րոպե, ոչ ավելի: Տարբեր մասնակիցները, գործերում կտեսնեք, մեկն ասում է 15 րոպե, 20, 30․․․ Ժամանակն անցել է, մարդիկ չեն հիշում։ Չի եղել քննարկում: Հաղորդակցությունը եղել է միակողմանի։ Ես ուղղակի իմ մոտեցումն եմ արտահայտել և թողել-գնացել: 
Երկու հարցի վրա էի ուշադրություն դարձրել։

Առաջինը. Որ հասունանում է ներքաղաքական ճգնաժամ, դա ակնհայտ էր: Մենք գիտեինք, որ պարտված կողմը չի ընդունելու ընտրությունների արդյունքները, քանի որ մինչ ընտրությունները հանրահավաքներում արդեն ասում էին՝ «Մենք արդեն հաղթել ենք, և եթե մենք պարտվենք, ուրեմն ընտրությունները կեղծված են»: Սա ակնհայտ հայկական, էսպես ասեմ՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ընդունված տարբերակ է յուրաքանչյուր քաղաքական ուժի համար՝ մինչև ընտրություններն ուղղակի ասում են: Եվ ճանաչելով նաև անձանց, ովքեր ներգրավված էին ընտրական պրոցեսների մեջ, բավական մեծ վստահություն կար, որ այս գործընթացը կարող էր բերել վտանգավոր հետևանքների: Եվ ուրեմն՝ առաջինն այն էր, որ հասունանում է ներքաղաքական ճգնաժամ, և պետք է սահմաններում չափազանց ուշադիր լինենք, քանի որ հակառակորդը կարող է օգտվել այս հանգամանքից: Ես ինքս Լեռնային Ղարաբաղում ղեկավար լինելով՝ օգտվել եմ այն հանգամանքից, որոնք տեղի են ունեցել Ադրբեջանում 1993 թվականին, երբ ներքաղաքական ճգնաժամ էր Բաքվում, երբ զորքերը սահմանից տեղափոխվել են, իշխանական հարց էին լուծում Բաքու քաղաքում, և մենք ազատագրել ենք 3 շրջան՝ իրար վրա, մեկը մեկի վրա, օգտվելով այդ ընձեռնված պատուհանից։ Այդքանը հիշողությանս մեջ ունենալով և աչքիս առաջ ունենալով՝ ես զգուշացրել եմ, որ պետք է լրիվ այլ ռեժիմով, այլ կարգի ծառայության ռեժիմով մենք այդ ժամանակահատվածը հաղթահարենք։ Ես կարծում եմ՝ զորանոցային վիճակն առաջին հերթին եղել է հենց այդ նպատակների համար:
Եվ երկրորդը. ԵԿՄ-ում իրադարձություններն էին: Շատ հստակ է դրվել է հարցը՝ կամ դուք երկրապահում եք կամ քաղաքական գործիչ եք կամ՝ զինվորական: Եվ բոլոր ցուցմունքները մասնակիցների վկյակոչում են այդ հանգամանքը:
Այս երկու հարցը իրար ուղղակի փոխկապակցված են, քանի որ եթե այստեղ բանակի այս պառակտումը տեղի ունեցավ, ապա անպայման հակառակորդը կօգտվի ընձեռնված հնարավորությունից։ Եվ այս երկու վտանգը միասնության մեջ պետք էր դիտել այն ժամանակ: Չանել այդ հանդիպումն ուղղակի հնարավոր չէր, քանի որ հետևանքների առումով ամբողջ պատասխանատվությունն ընկնում էր իմ վրա: Սա, կարծում եմ, բնական է, հասկանալի է:
Որևէ հանձնարարական՝ հրաման արձակել, ինչ անել, չի եղել ընդհանրապես: Եվ իմ աշխատելաոճի մեջ ես երբեք չէի ասում ոչ մեկին, թե դու ինչպես պետք է քո խնդիրը լուծես: Երբեք, որևէ նախարարության, որևէ այլ մարմինների: Միշտ դրել եմ խնդիր, իսկ ինչպես են լուծում խնդիրը, տվյալ մարմնի ղեկավարի պարտականությունն է: Եթե հարցը պիտի գա նրան, թե ինչպես պետք է ամեն մի նախարար իր խնդիրը լուծի, եթե իմ ղեկավարության ժամանակ նման հարց էր առաջանում, փոխվում էր նախարարը: Չեմ կարող նախարարից ավելի լավ իմանալ, թե ոնց պետք է ինքը լուծի հարցը:
Այդ ժամանակ, կարծում եմ՝ մինչև հիմա, բանակն ամենից կայացած պետական կառույցն էր, նախարարը 12-13 տարվա գլխավոր շտաբի պետի փորձ ուներ, և գլխավոր շտաբի պետը Ղարաբաղում նախարարի երկարամյա փորձ ուներ, և նրանց ասել ոնց պետք է լուծեք այդ հարցը, իմ խնդիրը չէր, իրենք ինձնից լավ գիտեին: 
Նույն օրը այդ հրամանը արձակվեց, որի մասին, ի դեպ, ես իմացել եմ այս գործի շրջանակներում, կոնկրետ 0038 հրամանը: Գիտե՞ք, ծանոթանալուց ես համոզվել եմ, որ ժամանակին և շատ ճիշտ ընդունված հրաման էր, և այդ հրամանի շնորհիվ է, որ հաջողվել է հնարավոր վատ հետևանքներից խուսափել: Հրամանը որևէ հակաօրինական կետ իր մեջ չի պարունակում և ամբողջությամբ պաշտպանության նախարարի լիազորությունների շրջանակներում է: Սա է իմ վերաբերմունքն այդ հրամանին։ Բայց կոնկրետ այդ հրամանն ինչ ձևով ընդունվեց, ով որտեղից պետք է տեղաշարժեր, ինչ ձևով պետք է այդ հարցը լուծեր, դա ուղղակի իմ խնդիրը չէր: Կրկնում եմ՝ ես երբեք այդ կերպ խնդիրները չէի լուծում, երբեք չէի ասում գյուղնախարարին, թե ինչքան պարարտանյութ կամ ինչքան դիզվառելիքի հարց լուծել: Դա իմ խնդիրը չէր, ընդամենը խնդիր էի դնում, որ գյուղացին չպետք է ունենա դիզվառելիքի, պարարտանյութի, ոռոգման խնդիր: Լուծեք, դա ձեր գործն է, չես լուծում՝ ուրեմն հեռացիր: Խնդիրն այսպես էր բոլոր ուղղություններով: 
Սա մեկ դրվագ՝ կապված այդ օվա հանդիպման հետ: Վիճակը գիտեք՝ շուրջօրյա հանրահավաքներ էր, առանձնապես որևէ միջոցներ իրավապահ մարմինները չէին ձեռնարկում, չէին խանգարում, համեմատաբար հանգիստ էր: Ամսի 27-ին հայտարարվեց, որ ընտրություների արդյունքում երրորդ տեղը զբաղեցրած «Օրինաց երկիր» կուսակցության ղեկավար Արթուր Բաղդասարյանը միանում է, կոալիցիա է կազմում, համաձայնության է գալիս ընտրված նախագայի հետ: Եվ սրանից հետո ես ուղղակի սկսեցի տագնապալից զեկույցներ ստանալ անվտանգության ծառայությունից: Որ հուսահատական տրամադրություն է տիրում Ազատության հրապարակում՝ ցուցարարների մոտ և սա կարող է բերել անցանկալի զարգացումների:
ԵԿՄ-ից Մանվել Գրիգորյանը թողեց-գնաց, բայց բոլոր էն մարդիկ, ովքեր ուզում էին ամբողջ կառույցը ներքաշել քաղաքականության մեջ, այդ մարդիկ շարունակել են այդ գործն առանձին զորամասերում և ամեն օր այդ մասին ինձ զեկուցում էին: Բայց այն քայլերը, որ պաշտպանության նախարարությունը ձեռնարկել էր, որոշակի պատնեշ էր նրանց գործունեության համար, և ինչ-որ չափով ավելի հանգիստ էինք բանակի մասով, որ վտանգավոր հետևանքներ չենք ունենալու:
Հիմա ի՞նչ կատարվեց դրանից հետո:
Դրանից հետո անվտանգության ծառայության ղեկավարի կողմից, կրկնեմ, տագնապալից զեկույցներ էին գալիս։ Ինքն ասում էր, որ հնարավոր են պրովոկացիաներ: Երեք մասի էր ինքը բաժանում հնարավոր պրովոկացիաները:
Առաջին. Բավական զինված մարդիկ կան էնտեղ, իրենց մարդիկ այդ ինֆորմացիային տիրապետում էին: Գիշերները ցուրտ էր, երկու գործարար խմիչք էին սպասարկում, նաև ուտելիք էին բերում, և բավական խմիչք կար: Բավական հարբած մարդիկ են լինում արդեն գիշերը, և յուրաքանչյուր մի նռնակի պայթյուն կարող էր բերել ծանրագույն հետևանքների: Իմ մտահոգությունը հետևյալն էր, որ նույնիսկ պատահական նման մի բան վերագրվելու էր հատուկ ծառայություններին, և հետո տակից դուրս չէինք կարողանալու գալ: Գորիկ Հակոբյանի մոտ այդ վտանգը, մտահոգությունը շատ էր արտահայտված և օրը երեք անգամ ասում էր, որ այս վիճակն անթույլատրելի է: Սա մեկ:
Երկրորդ. Մենք պատերազմական վիճակում ենք Ադրբեջանի հետ: Կարող է ներքաղաքական ճգնաժամ հրահրելու նպատակով նաև դիվերսիոն նման գործողություն անել Հայաստանում: Եվ ոչ մեկ չի կարող դա բացառել:
Եվ երրորդ՝ հուսահատությունը նույն ցուցարարների մոտ կարող է բերել նրան, որ որոշ մարդիկ, որոշ խմբեր նման կերպ փորձեն հրահրել իրավիճակը: Եվ պատկերացնենք նման մի դիվերսիան՝ զոհերովն, այդ հրապարակում ամբողջությամբ կպայթեցնի իրավիճակը: Եվ երկրորդը՝ կմնար իշխանությունների վրա, հատուկ ծառայությունների վրա: 
Այս մտահոգություններից ելնելով, նաև այլ ինֆորմացիաներից ելնելով, որ տիրապետում էր, ինքը նամակ ուղարկեց ոստիկանություն՝ ամսի 28-ին: Նամակ ուղարկելուց հետո ինձ ասաց, որ նման նմակ է ուղարկել: Հիմա ի՞նչ պետք է անի ոստիկանությունը: Չկա ոստիկանապետ, որը նման նամակ ստանալուց հետո միջոցներ չձեռնարկի: Նամակ գրելով, որտեղ անվտանգության ծառայությունն ըստ էության կիսվել է իր մտահոգություններով, ոստիկանության համար այլ ելք չէր մնում, քան տեղազննում կատարել և ուղղակի բացառել նման գործողությունները: Հիմա հոգեկան մի հիվանդ զանգում-ասում է կառավարության այս շենքում ռումբ կա, 15 րոպեից հետո շենք ամբողջությամբ էվակուացիայի է ենթարկվում, շենքն ամբողջովին ստուգում են շներով և այլն և այլն և այլն:
Հիմա եթե դուք այդ մասը Հայկ Հարությունյանի ցուցմունքի ծանոթանաք, կտեսնեք ուղղակի ինչպիսի վիճակ էր։ Նախօրոք մտածված որևէ բան չկար։ 
Հետո ունեցա ես հանդիպում ուսանողների հետ։ Այն հանդիպումն էր, որը ես ունենում էի ամեն տարի։ Չի եղել մի տարի, որ ես ուսանողների հետ հանդիպումներ չունենամ։ Տարի է եղել, որ երկու անգամ եմ հանդիպել։ Սա սարքել որպես մեղադրանքի մի մաս, ուղղակի և զարմանալի, և ծիծաղելի և զավեշտալի բաներ են։ Այն, ինչ ասել եմ, ուղղակի վերլուծել եմ պատկերը։ 
Հանդիպումից հետո ինձ Հայկ Հարությունյանն ասաց, որ որոշել է զննել, չէին կարող չարձագանքել։ Եվ գիտե՞ք, շատ հանգիստ էր։ Նույնիսկ հարցրեցի կարո՞ղ է ինչ-որ ընդհարում-բան։ Ասաց չէ, բան չի լինելու, մեր ոստիկանները շփում ունեն ցուցարարների հետ, և որևէ խնդիր չի առաջանա։ Բայց փաստը ցույց տվեց հաջորդ օրը, որ կար զենք, կար զինամթերք, և ամենից վտանգավորը՝ կային մարտական նռնակներ՝ տարբեր տեսակի։ Տասից ավելի նռնակ կար։ Եվ մենք կարող էինք ենթադրել, որ հնարավոր ավելի բացասական երևույթներն այդ զննությամբ կանխվել են։
Փաստաբաններիցս մեկն ասաց, որ առավոտյան այդ ընդհարման մասին իմացել եմ առավոտյան։ Ճիշտ է, իմացել եմ 9-ի կողմերը։ Եկել եմ աշխատանքի և աշխատանքի գալուց իմ անվտանգության ծառայության աշխատողն ինձ մեքենայի մեջ ասաց, որ ինչ-որ ընդհարում է եղել։ Իրենք գիտեին նաև, որովհետև Տեր-Պետրոսյանի հետ կապցած պետական պահպանությանը ծառայությունը ևս հրապարակում էր և այդ ցուցմունքները ևս կան։ Եվ անմիջապես առավոտյան ժամը 9-ին ես փորձեցի պարզել ինչ է եղել։ Այդ ժամանակ Վարդան Օսկանյանը մտավ, ինքն էլ էր լսել և հենց առավոտյան իմ գալու հետ միասին, մենք գրեթե միասին ենք մտել նախագահական շենք։ Ես իրենց ասացի, որ չեմ տիրապետում, հինգ րոպեից կիմանամ, հետո կզանգեմ։ Ինքը գնաց աշխատանքի։ 
Օրվա ընթացքում, չմանրամասնեմ, ուղղակի ասեմ մեկ բան, որ առաջին միտքը, որ հնարավոր է արտակարգ դրություն մտցնելու անհրաժեշտություն լինի, եղել է օրվա երկրորդ կեսին, մոտավորապես ժամը 3-4-ի կողմերը։ Կարող է մեկ ժամ սխալվեմ, հիմա ուղղակի չեմ հիշում։ Դա կարող եմ կապել իրադարձությունների հետ, երբ ոստիկանության փորձը՝ Դավիթ Շահնազարյանի աջակցությամբ և ևս մի քանի պատգամավորների, մարդու իրավունքների պաշտպանի, եթե չեմ սխալվում, փորձը՝ պայմանավորվել ցուցարարների հետ, որ իրենք գնան Մատենադարան կամ մեկ այլ վայր՝ իրենց ցույցը շարունակելու համար, երբ այդ փորձը ձախողվեց և ձախողվելուց հետո մոտավորապես երևի մի կես ժամից հետո սկսեցին դիմացի այգու պարիսպը քանդել, սկսեցին արդեն հայտնել անվտանգությունից, որ բենզին են բերում, ինչ-որ շշեր, և այլն և այլն և կոչերը սկսեցին Նիկոլ Փաշինյանի կողմից՝ պետք է բարիկադներ սարքենք, առաջին մեքենաները շուռ տվեցին, «Մետրոպոլ» հյուրանոցի կողմից սկսեցին բարիկադներ կառուցել, մտածեցի, որ կարող է վերջը լավ չավարտվի, պետք է ուղղակի նախապատրաստել հրամանագիր՝ անհրաժեշտության դեպքում ստորագրելու համար և հանձնարարական տվեցի իմ աշխատակազմի ղեկավարին պատրաստել հրամանագիր։ Հրամանագրի տեքստը։ Տեքստը պատրաստ էր օրվա մոտավորապես ժամը 7-ի կողմերը։ Միգուցե նաև ուշ։ 7-ից մինչև ժամի 10-ը ուղղակի սպասում էի զեկույցներին, թե ի վերջո ի վիճակի՞ է առանց այդ հրամանագրի ստորագրմանը հաստատել կարգ ու կանոն։ Ստորագրել եմ միայն այն ժամանակ, երբ ունեցել էինք արդեն տասնյակ վիրավորներ, նաև շատ ծանր վիրավոր ունեինք։ Մեկի մասին ինձ ասում էին, որ դժվար թե ապրի, բայց ամեն ինչ անում ենք կյանքը փրկելու համար։
Սրանք են եղել այս ընթացքի իրադարձությունները։
Արվել է ամեն ինչ օրենքի շրջանակներում՝ համաձայնեցնելով Ազգային ժողովի, վարչապետի հետ։ Սա ուղղակի նկարագրությունն է։

Հիմա անցնեմ ուղղակի այս մեղադրանքին, մեղադրական եզրակացությանը։
Ասվեց արդեն, որ ժամանակին չի պարզաբանվել, հենց առաջին անգամ, որ մեղադրանքն առաջադրեցին, ես ասացի, որ չեմ հասկանում, թե ինչի մեջ եք ինձ մեղադրում։ Քննիչը երբ ասաց, ես հասկացա մի բան, որ ինքն էլ չի հասկանում, թե ինչի մեջ են ինձ մեղադրում։ Ասում եմ՝ ինչո՞վ է արտահայտվում սահմանադրական կարգի տապալումը, կարո՞ղ եք ինձ ասել։ Երկու հարցից հետո ես հասկացա, որ ուղղակի անիմաստ է խոսել։ Մինչ այսօր գրեթե բոլոր այն կետերը, որոնք իմ համար անհասկանալի են եղել և անորոշ, մնացել են նույն կերպ։ 
Հիմա կանդրադառնամ մի քանի դրվագների։ 
Գիտե՞ք փաստաբաններն այնքան մանրամասն ամեն ինչի մասին ասացին, որ իմ համար նույնիսկ մի քիչ դժվար է, բան չեն թողել։ 
Մեկ դրվագի մասին կցանկանամ խոսել։ Ես ուղղակի իմ մտքում փորձում եմ զտել այն ամենը, ինչի մասին չի ասվել՝ չկրկնվելու համար։
Մեկ դրվագ մեղադրանքից․ «Նույն ժամանակահատվածում Երևան քաղաք են տեղափոխվել Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի շուրջ 1000 պայմանագրային զինծառայողներից և սպաներից կազմված համահավաք գումարտակ։ Նշված ծառայողների մի մասը տեղակայվել է կառավարության վարչական շենքի նկուղային տարածքում, իսկ մյուս մասը պաշտպանության նախարարության կենտրոնական հավաքակայանում։ Երևան քաղաքում տեղակայվելուց հետո Արցախի Հանրապետության պաշտպանական բանակի զինծառայողներին տրամադրվել է ՀՀ համազգեստ, իսկ տրանսպորտային միջոցների համարները փոխվել են» և այլն։ Սա մի թեմա է, որը շատ զգայուն է՝ կախված Հայաստան - Ղարաբաղ հարաբերությունների հետ, և իբրև Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության բանակից զինծառայողների տեղափոխման հետ։ Եվ ավարտվում է հետևյալով․ «․․․Այլ ուժերի ապօրինի ներգրավման հանգամանք»։ Ապօրինի ներգրավման հանգամանք։
Մեր բանակի ներգրավման մասին չեմ ուզում խոսել, քանի որ փաստաբան Խուդոյանը մանրամասն ասաց և չեմ կարծում ավելացնելու կարիք կա։ Հիմա ես ասում եմ դատախազներին․ մեղադրական այս դրվագի վերաբերյալ ես տա՞մ իմ պարզաբանումները, թե՞ դուք պատրաստ եք հրաժարվել այդ մասից

Դատավոր – Պարո՛ն Քոչարյան, հարցը ինչո՞ւմն է կայանում։ Դատական այս նիստի ընթացքում կողմերը միմյանց հարցեր տալու իրավասություն չունեն։ Կարող եք դիմել դատարանին։

Ռոբերտ Քոչարյան - Սա հարցաքննություն չէ։ Ես ուզում եմ իմանալ՝ իրենք ուզո՞ւմ են։ Իրենք գիտեն ես ինչ եմ ասելու, որովհետև մինչև այս բոլոր փակ նիստերի ժամանակ ես այս հանգամանքի մասին իրենց ասել եմ և ասել եմ՝ նման բաներ մի՛ գրեք։

Դատավոր - Հիմա դուք Ձեր իրավունքն ենք իրացնում և Ձեր ցանկությամբ կարող եք ներկայացնել կամ չներկայացնել։

Ռոբերտ Քոչարյան - Ես խնդրում եմ Դուք իրենց հարցնեք՝ իրենք ուզո՞ւմ են ես այս պարզաբանումները տամ, թե՞ չեն ուզում։

Դատավոր - Կարծում եմ հարց տալու անհրաժեշտություն չկա, որովհետև Դուք Ձեր իրավունքն եք իրացնում։

Ռոբերտ Քոչարյան - Մի զգայուն հանգամանք կա՝ կապված մեր բանակի, պաշտպանության նախարարության և Ղարաբաղի բանակի հարաբերությունների հետ։ Պաշտպանության բանակի հարաբերությունների հետ։ Եթե իրենք հրաժարվում են այս դրվագից ամբողջությամբ հիմա, ես պարզաբանումներ չտամ։ Լավ ես հիմա շատ փոքր դրվագ կկարդամ մեկ ցուցմունքից․ 31 հատոր, Մովսես Հակոբյան։ Պաշտպանական բանակի հրամանատարն է եղել այդ ժամանակ և ԼՂ պաշտպանության նախարար։ Այդ պաշտոնները միասին են։ 
Հարցը հետևյալն է՝ «Համաձայն 2006 թվականին ՀՀ սահմանադրության 14-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի՝ Արցախի Հանրապետության զինված ուժերն ապահովում են Արցախի Հանրապետության պաշտպանությունը, անվտանգությունը, տարածքային ամբողջականությունը և սահմանների անձեռնմխելիությունը»։ Իմ տպավորությամբ, այն, ինչ ես պետք է ասեի, կարծում եմ՝ իր մեջ պարունակում է պետական գաղտնիք և չգիտեմ ինչու այդ պետական գաղտնիքը բաժանվում է այն փաստաթղթում, որը բաժանվում է և փաստաբաններին, տուժողներին և այլն և այլն։ Ես կուզենայի 5-10 րոպեով լրագրողները դուրս գան, չեմ ուզում ինքս հնչեցնեմ պետական գաղտնիք պարունակողը, որը նաև չափազանց կարևոր է ասել։ Առանց դրա՝ ուղղակի չեք պատկերացնի, թե ինչի մասին է խոսքը։ Այդ կտորում լուրջ մեղադրանք է՝ կապված Ղարաբաղից զինվորների ներքաշման հետ և այլն և այլն։

Փաստաբան - Առաջարկում եմ էս կտորը թողնենք, հետո դռնփակ կներկայացնեք։

Դատավոր - Եթե Ձեր պաշտպանյալի հետ համակարծիք եք․․․

Ռոբերտ Քոչարյան - Համակարծիք եմ։

Դատախազ - Հարգելի դատարան, պետական գաղտնիքի մասին որ խոսվեց, տեղի չի ունեցել։ Իսկ ինչ վերաբերում է սպասվելիք հրապարակմանը, դրա վերաբերյալ, բնականաբար, մենք մեր կարծիքը կարտահայտենք լսելուց հետո։

Ռոբերտ Քոչարյան - Լավ, ուրեմն ինձ զոռով․․․ Ուղղակի մեկ նախադասությամբ ասեմ, որ Արցախի զինված ուժերից մեկ մարդ չի բերվել ՀՀ այդ ընթացքում․ մեկ մարդ չի բերվել։ Հետո կբացատրեմ ինչի մասին է խոսքը։ Եղա՞վ։ 
Եվ «ապօրինի ներգրավում»-ն իրականությանը, մեղմ ասած, չի համապատասխանում։ Եթե իրենք գոնե գործի նյութերին ծանոթ լինեին, նման բան չէին գրի։
Իրենց կառույցում կա զինդատախազություն, որը պետք է տիրապետի պաշտպանության նախարարության կառուցվածքին։ Եթե ՀՀ դատախազությունը չի տիրապետում ՀՀ ՊՆ կառուցվածքը, էլ ի՞նչ ասեմ, ասելու բան չունեմ։ Կրկնում եմ ՝ ասելու բան չունեմ։ Եվ այս մեղադրականը հագեցած է նման դրսևորումներով։ Անվտանգության դրույթը ոնց են մեկնաբանում, յուրովի, ամեն ինչը։ Բայց, կրկնում եմ, եթե դատախազությունը չի տիրապետում ՊՆ կառուցվածքին, ողբալի վիճակում է Հայաստանը։
Փակ դռներում ես կպարզաբանեմ, թե ինչի համար եմ սա ասում, և դուք կտեսնեք, որ այդ հիմքերն ունեմ։

Հիմա հաջորդը։ 
Էստեղ գրված է երկու տեղ հետևյալ արտահայտությունը․ «Իր մտերիմ Սերժ Սարգսյանին ամեն գնով իշխանությունը հանձնելու նպատակով»։ Մի տեղ «փոխանցել», մի տեղ՝ «հանձնել»։ 
Հարգելի դատարան, Սահմանադրությամբ «Հանրապետության նախագահ»-ի գլուխն եմ կարդում, հոդված 50-րդ․ «Հանրապետության նախագահն ընտրվում է ՀՀ քաղաքացիների կողմից՝ 5 տարի ժամկետով»։ Սա նշանակում է, որ իմ լիազորությունները հինգ տարին լրանալուց հետո ավարտվում են։ Եվ հաջորդ կետը հետևյալն է․ «Հանրապետության նախագահն իր պաշտոնը ստանձնում է հանրապետության նախորդ նախագահի լիազորությունների ավարտման օրը»։ Եվ հաջորդ կետը․ «Հանրապետության նախագահը պաշտոնը ստանձնում է օրենքով սահմանված կարգով՝ ԱԺ հատուկ նիստում»։ 
Ես չգիտեմ՝ ինչի՞ց են դատախազները որոշել, ի՞նչ օրենքների կամ սահմանադրության ո՞ր կետի վրա հիմնվելով, որ ես հանձնում եմ իշխանությունն ինչ-որ մեկին։ Ես իշխանություն չեմ հանձնում, ժամկետը լրանում է ապրիլի 9-ին, ապրիլի 9-ին ես գնում եմ տուն։ Հաջորդ նախագահն իշխանությունը ստանձնում է ԱԺ հատուկ նիստում։ Այդ նիստը նախագահի հրամանով չի հրավիրվում, ինձնից կախված չէր, այսպես ասեմ, Սերժ Սարգսյանն իշխանությունը կստանձնե՞ր, թե՞ չէր ստանձնի, ԱԺ նիստը եթե չհավաքվեր, օրինակ՝ քվորումի պատճառով, ապա մեկ է ՝ ես պետք է գնայի տուն, իմ լիազորությունները պետք է կատարեր ԱԺ նախագահը, և միայն այդ հատուկ նիստում կարող էր հանրապետության ընտրված նախագահը ստանձնել պաշտոնը, ոչ թե ինձնից։ Եվ այդ նույն ԱԺ-ում Սերժ Սարգսյանն ուներ մեծամանսություն՝ որպես վարչապետ։ 
Այս ձևակերպումները ցույց են տալիս ուղղակի մեկ բան՝ ես չգիտեմ, ուղղակի անլրջության աստիճանի է հասնում, բայց ցույց է տալիս մեկ բան՝ ամեն կերպ ձևավորել մոտիվ, որովհետև հանցագործությունն առանց մոտիվ չի գնում, բա ինչի՞ համար է տապալել սահմանադրական կարգը Ռոբերտ Քոչարյանը։ Որ իր մտերիմ Սերժ Սարգսյանին հանձնի իշխանությունը։ Պայուսակ է, սենց հետը ման էր տալիս այս իշխանությունը, հանձնում եմ Սերժին, ինքն ընդունում է, անմիջապես դառնում է Հանրապետության նախագահ։ Լավ, զավեշտության էս աստիճանին հասցնել, ուղղակի չեմ կարծում, որ սա նման քրեական գործում նման դատավարության ժամանակ և նման մեղադրանքի մեջ սա գրելը․․․
Կրկնում եմ՝ ինչի՞ համար է սա արվում ՝ մոտիվ ձևավորելու նպատակով։ 
Հիմա լիազորությունների տեսանկյունից։ Արդեն ասվել է փաստաբանի կողմից, իսկապես այդ ժամանակ մեծ հարց է դեռ ում լիազորություններն են ավելի շատ՝ վարչապետի՞նը, թե՞ նախագահին։ Կիսանախագահական համակարգում վարչապետը, որն ունի խորհրդարանում մեծամասնություն, ավելի մեծ լիազորություն ունի, քան նախագահը, որն անկուսակցական է և չունի այդ ազդեցությունը խորհրդարանի վրա։ Սա ակնհայտ է, սա ուղղակի այդ մոդելն է։ Եվ այդ կոնտեսքստում ասել՝ այս ամենն արվել է իշխանությունը հանձնելու համար, ուղղակի աբսուրդ է, մոտիվ գոյություն չունի։ 
Իմ խնդիրը մեկն էր՝ հակարծ չընտրվածը չդառնա ՀՀ նախագահ, ուրիշ բան էստեղ չկա։ Եվ միակ անձը, որն իրավունք ուներ արտակարգ դրություն հայտարարել, ես էի՝ այն ժամանակվա գործող նախագահը։ Եվ եթե վիճակն այնպիսին էր, որ վտանգ էր սպառնում սահմանադրական կարգին, վտանգ էր, որ կարող է չընտրված նախագահը զոռբայությամբ, կռիվներով, փողոցային ինչ-որ պայքարներով մոլոտովի կոկտեյլներով, նռնակներով դառնա Հանրապետության նախագահ, ես պետք է թույլ չտամ։ 
Բայց միակ գործիքը, որ ես ունեմ թույլ չտալու համար, արտակարգ դրություն հայտարարելը և հրամանագիր ստորագրելն է, այլ գործիք այս սահմանադրությունն ինձ չի տվել։ Ես արել եմ իր պարտականությունը։ Եթե չանեի, այսօր ես պետք է այստեղ կանգնած լինեի և բացատրություն տայի, թե ինչու եմ անգործության մատնված եղել այն ժամանակ։ Սա է իրականությունը, սա է մեր սահմանադրչությունը։ Հիմա ուզում ենք, չենք ուզում, դատախազությանը դա դուր է գալիս, դուր չի գալիս, դա երկրորդ հարցն է։ Բայց փաստը սա է։ 
Հիմա հաջորդը։ 
Ասում են, որ բանակը ներ է քաշվել քաղաքականության մեջ։ Բոլոր նյութերը այն հանդիպման, որն առանցքային դեր ուներ այս մեղադրանքի ներկայացման մեջ, խոսում են այն մասին, որ նպատակը ճիշտ հաառակն է՝ բանակը հեռու պահել քաղաքականությունից։ Եթե արտակարգ դրության ժամանակ բանակը ներ է գրավվել արտակարգ դրության իրավական ռեժիմը պահպանելու համար, ապա դուք լսեցիք, որ օրենսդրությունն ամբողջությամբ թույլ էր տալիս։ Բանակը չի ապահովել Հանրապետական կուսակցության անվտանգությունը, բանակը չի մասնակցել քաղաքական միջոցառումների, միտինգների և այլ քաղաքական դրսևորումների։ Չկա այս մեղադրանքի մեջ նկարագրված որևէ փաստ, որը նշանակում է բանակի ներգրավվածությունը քաղաքականությանը։ Չկա այդպիսի փաստ։ Բայց կա հայտարարություն։ Եվ ցավոք այնքա՜ն այդպիսի բաներ կան։ Ամբողջ մեղադրականը հայտարարություններ են՝ առանց փաստերի։ Հայտարարություններ՝ առանց փաստերի։
Ի դեպ, օրենքն արգելում է նաև Ոստիկանությանը զբաղվել քաղաքականությամբ, նաև Ազգային անվտանգության ծառայությանը։ Այդ դեպքում, եթե ոստիկանական զորքերը մասնակցել են այդ ընդհարումներին ցուցարարների հետ, դա նշանակում է ներգրավված են եղել քաղաքականության մե՞ջ։ Օրենքը հավասարաչափ արգեում է քաղաքականությամբ զբաղվել ոչ միայն բանակին, այլև Ոստիկանությանը և Ազգային անվտանգությանը։
Հաջորդը․ Փորձում են վիճարկել իմ հրամանագրի օրինականությունը և հետաքրքիր է, որ ռեպլիկների ժամանակ նաև, չգիտեմ ձեր տերմիններով ոնց է դա կոչվում, երբ բողոքում էին ընթացակարգից և այլն և այլն, փաստաբաններին նկատողություն էին անում, որ իրավունք չունեն ասել սա օրինական է, ապօրինի է․ միայն դատարանը կարող է որոշել, թե որն է օրինական, որն է ապօրինի։ Հիմա ես չգիտեմ ինչից ելնելով գրում են «ապօրինի հրամանագիր», «ապօրինի ներգրավում»։ Հիմա եթե սա մրցակցային դատարան է, ապա եթե մենք իրավունք չունենք մեր կարծիքով ապօրինի քայլը հիմնավորված համարել ապօրինի, ուրեմն իրենք նույնպես պետք է այդ իրավունքը չունենան, եթե բավարար հիմքեր չունեն։ Իսկ այստեղ ուղղակի հիմքեր չկան։ Հայտարարություն է, տակը որևէ բան չկա։
Ավելացնեմ նաև, քանի որ բանակի մասին համապարփակ զեկույց էր, Հայաստանում հոկտեմբերի 27-ի՝ խորհրդարանում տեռորիստական ակտի հետ կապված այն ժամանակ խորհրդարանի շենքը վերահսկվում էր ռազմական ոստիկանության կողմից։ Դա սահմանադրական կարգի տապալո՞ւմ էր։ Ուղղակի այն ժամանակ ամենից արագը իրենք հասցրին և այդպես եղավ։ Որոշումն այդպիսին էր, որովհետև ավելի արդյունավետ կարող էին անել իրենք։ Նաև պատճառն այն էր, որ երկրապահից ավելի մեծ զանգված ներսում էր, և ոստիկանների և երկրապահների մեջ վեճեր չառաջանալու համար ավելի ճիտ էր, որ ռազմական ոստիկանությունն այդ ֆունկցիան վերցնի իր վրա։
Սա մեր պրակտիկան է, նաև ուղղակի եղած բան է, սա փաստ է։ Եվ ոչ ոք չի ասում, որ դա սահմանադրական կարգի տպալում է եղել, կամ ապօրինի զինված ուժերի օգտագործում է եղել:
Մի քանի օրենք ունենք զինված ուժերի վերաբերյալ։ Նշվեց այդ օրենքների մասին։ Եվ կա ևս երկու փաստաթուղթ, որով սահմանվում է անվտանգության այդ տերմինը. Մեկը Անվտանգության մարմինների մասին օրենքի առաջին հոդվածն է, որտեղ ուղղակի նկարագրվում է՝ ինչ է անվտանգությունը, որ կան ներքին և արտաքին սպառնալիքներ։ Մյուսը 2007 թվականին Նախագահի կողմից ստորագրված Ազգային Անվտանգության հայեցակարգն է, որտեղ ևս կան արտաքին և ներքին սպառնալիքներ: Այլ փաստաթուղթ Հայաստանի Հանրապետությունում ուղղակի գոյություն չունի՝ անվտանգություն տերմինը մեկնաբանելու: 
Դատախազությունը միասնական մարմին է և հանդես է գալիս պետության անունից: Հիմա իրավունք ունի՞, ես չգիտեմ, ինձ իրավաբանները երևի պիտի ասեն, իրավունք ունի՞, արդյոք, Դատախազությունն այլ կերպ մեկնաբանել անվտանգության այդ տերմինը: Որքան ես գիտեմ դատախազությունն օրենսդրական իրավունք չունի. Իրենք իրավունք ունեն գործել միայն ու միայն օրենքների և ներկա կարգավորումների շրջանակներում: Հիմա եկենք պատկերացնենք, եթե հանկարծ Դատախազությանն իրավունք տրվի իրենց ուզած ձևով մեկնաբանել և քրեական հետապնդում իրականացնել քաղաքացիների նկատմամբ։ Ուղղակի աբսուրդ է. 
Հիմա կրկնում եմ. Հայաստանի Հանրապետությունում կա միայն 2 պաշտոնական փաստաթուղթ, որտեղ անվտանգությունն ունի երկու բաղադրիչ՝ ներքին և արտաքին սպառնալիքներ։
Այս փաստաթղթի մեջ Դատախազությունը բացառում է որևէ ներքին սպառնալիք, և ասում է, որ անվտանգությունը դա միայն արտաքին սպառնալիքի պարագայում կարելի է կիրառել։ Իրավունք ունե՞ն։ Կարծում եմ՝ չունեն։ Եթե իրենք համարում են, որ ունեն, ուրեմն շատ վատ վիճակում ենք մենք և դրա պատճառով այսպիսի քրեական գործեր են գոյանում: Հիմա ինչ վերաբերում է կոնկրետ անվտանգությանը. Միջազգային պրակտիկայից այստեղ չխոսվեց՝ նաև իմ փաստաբանների կողմից. Չկա աշխարհում մի երկիր, որն անվտանգության տակ չհասկանա ներքին և արտաքին սպառնալիքներ: Չկա այդպիսի երկիր: Ես այդ 4 ամիսը, երբ ազատության մեջ էի, 158 երկիր ուսումնասիրել եմ անձամբ. Էն մնացածն արդեն կղզիներ են, էնքան փոքր երկրներ են, որ անունները չգիտես, էլ էդքան չեմ խորացել: Չկա մի երկիր աշխարհում, որն անվտանգության ներքին սպառնալիքների մեջ չհասկանա նաև Սահմանադրական կարգի տապալումը: 
Ի՞նչ են ներքին սպառնալիքները: Դա՝ սեպարատիզմ, ներքին սպառնալի՞ք է, ներքին է, ապստամբություն, Սահմանադրական կարգի տապալման վտանգը, տեխնոգեն տարբեր և այլն և այլն։ Այսօր շատ ավելի է ընդլայնվել և ներքին սպառնալիքի տակ նաև ընկալվում է, նույնիսկ ծննդաբերությունն են սկսել որպես սպառնալիք ընկալել։ Շատ են ընդլայնել, բայց այն բազան, որը ձևավորվել է 80, 100 տարի առաջ, մինչև այսօր շարունակվում է բոլոր երկրների մոտ: Հայաստանն աշխարհի միակ երկիրն է, և Հայաստանի Հանրապետության Դատախազությունը միակ Դատախազությունն է, որն այլ կերպ է ընկալում:
Հայաստանն աշխարհի միակ երկիրն է, որն այլ կերպ է մեկնաբանում անվտանգությունը և որը համարում է, որ անվտանգության, այդ անվտանգությունն ապահովելու ժամանակ չի կարելի բանակն օգտագործել: Միակ երկիրն է, այսպիսի երկիր չկա: 
Ես դատական վերջին երեք նիստի ժամանակ, հետևյալ առաջարկությունն եմ արել մեղադրող կողմին. ասել եմ՝ ուղակի ձեզ խնդրում եմ, գտեք աշխարհում մեկ երկիր, որն ունի բանակ, կարող է երկիր կա, որ բանակ չունի, Եվրոպայում կան չէ՞, Անդորրա և այլն և այլն, օրինակ, ես չգիտեմ: Անուն տվեք մեկ երկրի, որն ունի բանակ և որն անվտանգության տակ չի հասկանում ներքին և արտաքին սպառնալիքներ, և որը այդ սպառնալիքների պարագայում բանակն օգտագործելու իրավունք չունի: Հենց դուք այդ երկրի անունը տալիս եք, ես ամբողջ ծավալով մեղքն ընդունում եմ, գնում եմ տասը տարով բանտ: Մինչև հիմա ման են գալիս, երևի ման էլ չեն գալիս, որովհետև գիտեն որ դա այդպես չէ: 
Համենայն դեպս, խնդիրը, գիտե՞ք, մի բանի մեջ է: Մենք չենք կարող աշխարհից կտրված, յուրահատուկ, միայն դատախազական պատկերացում ունենալ: Հիմա մեր օրենսդրությամբ մենք ասացինք՝ բանակին կապված երկու լրջագույն օրենքը ենթադրում է այս ամեն ինչը: Իսկ գործի առանցքային հարց է սա, գիտե՞ք: Այս մեղադրականի մեջ կա առանցքային հարց: 
Հաջորդը՝ Հոդված 300.1: Բազմակողմանի քննարկվել է այս հարցը, չեմ կարծում, որ որևէ ներկա մարդու մոտ կարող է այստեղ կասկած լինի։ Ասենք մեկ ուրիշ ուղղակի անկյան տակ։
Հարգելի Դատարան, հարգելի դատավոր, Դուք 2008 թվին կարո՞ղ էիք ենթադրել, որ 2009 թվին այս հոդվածը փոխվելու է: Եթադրում եմ, որ ոչ: Ես էլ չեմ ենթադրել: Իմ աշխատակազմում աշխատող իրավաբանները ևս չեն ենթադրել, որ այդ օրենքը կարող է 2009 թվականին փոխվել: Արդարադատության նախարարը, որը այս հրամանագիրը, իմ հրամանագիրը ներկայացրել է Խորհրդարանում, չի ենթադրել, որ կարող է սա փոխվել, և որ կարող է Սահմանադրության առաջին, երկրորդ, երրորդ, չորրորդ և այլ կետերը, այդ կետերի իրավական համակարգում գործունեության դադարեցումը կարող է համարվել Սահմանադրական կարգի տապալում: Հիմա Դատախազությունն ասում է՝ սա մեղմացնում է, բարելավվում է: Ինձ բացատրեք, միգուցե իրավաբան չեմ՝ չեմ հասկանում․ հիմա եթե սա չի կիրառվում, ես այս դահլիճից պիտի դուրս գամ, ընդհանրապես այս քրեական գործը պիտի կարճվի, եթե սա կիրառվում է, ես կարող եմ 15 տարով դատվել: Ի՞նչն է բարելավում, ինձ կարո՞ղ եք բացատրել: բացատրեք ես տեսնեմ, թե ինչն է բարելավում։ Եթե այս գործը քննվեր 2008 թվականին, օրինակ, աշնանը, ինձ հնարավո՞ր էր դատել այդ հոդվածով: Դրանք շատ պարզ հարցեր են, որոնց պատասխանը պետք է տրամաբանության մեջ ինչ որ ձևով տեղավորվի, չէ՞: 
Ես մի քանի դատական նիստերի ժամանակ լսում եմ դատախազության բառը՝ ասում են սա բարելավում է մեղադրյալի վիճակը: Ինչո՞վ է բարելավում....

Ես համոզված եմ, որ ուղղակի կոպիտ ոտնահարում է եղել իմ անձեռնմխելիության և այն որակումը անձեռնմխելիության, որը տալիս է դատախազությունը դա շարքային կադաստրի աշխատողը նույնը կգրեր, եթե օրենքը չկարդար։ Ոչինչ չես էլ կարող ասել: Այդ տեսանկյունից ևս փաստաբանները ինձ հետ․․․

Գլխավոր դատախազ - ներողություն եմ խնդրում, հարգելի դատարան, հայտարարություն ունեմ։ Մենք կարող ենք ամբողջ ընթացքը լսել։

Ռոբերտ Քոչարյան – Մենք էլ ենք ․․․

Գլխավոր դատախազ - Ես Ձեզ չէի ընդհատում։

Ռոբերտ Քոչարյան - Բա ի՞նչ ես ասում։

Գլխավոր դատախազ - Ես դատարանից թույլտվություն ունեմ։

Ռոբերտ Քոչարյան - Ես էի արտահայտվում:

Դատավոր - Հայտարարության իրավունքով։

Ռոբերտ Քոչարյան - ինքը չի ասել, որ հայտարարության իրավունք ունի, թող մի հատ ասի, նոր խոսի:

Փաստաբան Հայկ Ալումյան - Հարգելի դատարան էս կարգն արդեն բոլոր հնարավոր խախտումներից դուրս է գալիս: Դուք թույլ եք տալիս դատախազությանը ընդհատել ցանկացած պահի մեզանից ցանկացած մեկի խոսքը, անգամ բառը չավարտած ու դրա իրավունքը ...

Դատավոր - Դուք բազմաթիվ անգամ այս երեք չորս օրվա ընթացքում ցանկացած պահի հայտարարությամբ հանդես եք եկել:

Հայկ Ալումյան - Հայտարարությամբ եմ հանդես եկել կամ դատարանի գործողությունների դեմ առարկություններով։

Դատավոր – Իսկ հիմա ի՞նչ գիտեք ինչ հայտարարություն է անում։

Հայկ Ալումյան - Բայց ես ինձ թույլ չեմ տվել որևիցե մեկի խոսքը ընդհատել կեսից, վեր կենալ ու բռի ձևով միջամտել:

Դատավոր - Չափի մեջ եղեք պարոն Ալումյան:

Հայկ Ալումյան - Ասեցի թույլ չեմ տվել բռի ձևով միջամտել, ի՞նչ վատ բան ասեցի: Դատավոր – Չափի մեջ եղեք։
Հայկ Ալումյան - Չափի մեջ եմ:

Գլխավոր դատախազ - Հարգելի դատարան ես կարո՞ղ եմ շարունակել իմ հայտարարությունը։ Կոչ եմ անում բոլոր մասնակիցներին կոռեկտ գտնվել իրենց արտահայտություններում: Իսկ պարոն Քոչարյան, Ձեր այդ ձևակերպումները ․․․

Հայկ Ալումյան - Հիմա ես իրավունք ունե՞մ կեսից միջամտել, ուրեմն ինքն էլ իրավունք չունի: Ուրեմն դատավարությունը վարեք այնպես, որ մենք ստիպված չլինենք այս դատավարության կարգը վերականգնել:

Դատավոր – Քիչ առաջ ինչ-որ բան էիք ասում։

Հայկ Ալումյան – Հա՛։
Դատավոր - Հա ու ջան, դե նստեք:
Հայկ Ալումյան – Յա, էս արդեն ժողովրդականի անցա՞ք:

Գլխավոր դատախազ - Մենք մեր պարզաբանումներն արդեն ներկայացրել ենք, այդ թվում՝ Ձեր և Ձեր փաստաբանների ներկայացրած բոլոր փաստարկների առնչությամբ: Եվ բացարձակ կարիքը չկա ցույց տալու դատախազությանը, թե երկիր պետք է գտնել կամ օրինակ, առավել ևս՝ վերջին ձեր արտահայտությունում: Ես կոչ եմ անում բոլորին մաքուր իրավական դաշտում առանց հուզական արտահայտությունների իրենց դիրքորոշումը ներկայացնել:

Ռոբերտ Քոչարյան - Ձեր մեղադրականն իրավական դաշտի հետ ընդհանրապես կապ չունի։ Ինչ ուզեմ, նա էլ ասելու եմ, և նստած լսելու ես:

Դատավոր - Ինչ ուզեմով չի։

Ռոբերտ Քոչարյան - Ինչ ուզեմ գործի վերաբերյալ ասելու եմ, կարող ա՞ ինձ պաշտպանվելու իրավունքից էլ զրկեք:

Հայկ Ալումյան – Ուրեմն, հարգելի դատարան, յուրաքանչյուր կողմ իրավունք ունի անել հայտարարություններ, յուրաքանչյուր կողմ իրավունք ունի առարկել ձեր գործողությունների դեմ։ Սպասում է մյուս կողմը ավարտի էն ինչ, որ ուզում է ասել, իրա մտքերը աշխատում է չմոռանալ, մինչև որ էն մյուս կողմը ավարտի, նոր ինքը իր մտքերը սկսի շարադրել: Ես գտնում եմ, որ դուք խախտում եք մեր իրավունքը յուրաքանչյուր դեպքում, դուք, էն կողմը չէ, էն կողմը էնքան կանի, ինչքան դուք թույլ կտաք: Ուրեմն դուք խախտում եք մեր իրավունքները յուրաքանչյուր դեպքում, երբ թույլ եք տալիս մյուս կողմին մեզ ընդհատել ու հանդես գալ հայտարարությամբ: Ստացվում է ի՞նչ, ստացվում է՝ իրենք մեզ ընդհատում են, հանդես են գալիս հայտարարությամբ, եթե ընդունում են ձեր սահմանած կանոնը, նշանակում է՝ մենք էլ իրենց հայտարարության ժամանակ կարող ենք ընդհատել իրենց ու հանդես գալ հակընդդեմ հայտարարությամբ: 
Ուրեմն, հարգելի դատարան ես ստիպված եղա միջամտել մի պարզ պատճառով, որովհետև դատավարության ընթացքում կարգը պետք է սահմանի դատարանը ու պետք է ապահովի էդ կարգի պահպանումն ամեն դեպքում։ Դուք դա չեք կարողանում անել ցանկացած դեպքում, երբ որ դատախազությունն է սկսում խոսել։ Երբ որ մենք ենք սկսում խոսել, դուք դա փորձոում եք անել և անում եք: Երբ որ դատախազությունն է սկսում խոսել, ինչքան ավելի բարձրաստիճան դատախազ է խսում, էնքան ավելի դուք կաշկանդված եք լինում։ Էդ է նկատվում։ Դրա համար կխնդրեի այսուհետ ձեր առաջիկա գործողությունների շրջանակում որպեսզի դուք եթե դատախազությունը ցանկություն է ունենում ինչ-որ բան ասել, իհարկե չսահմանափակելով իրենց արտահայտվելու ազատությունը որևէ կերպ, բայց թույլ տաք մենք ավարտենք մեր ասելիքը, նոր հետո այդ հնարավորությունը տաք:

Ռոբերտ Քոչարյան - Ուրեմն, հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ միայն այն հանգամանքը, որ արտակարգ դրությունը հայտարարվել է Երևան քաղաքում, ես ուղղակի հրամանգրից ստիպված եմ մեջբերում անել․ Երևան քաղաքում 2008 թվականի մարտի մեկից 20 օր ժամկետով հայտարարել արտակարգ դրություն, առաջին կետը և չորրորդ կետը՝ սահմանել արտակարգ դրություն հայտարարված տարածքում հետևյալ ժամանակավոր սահմանափակում․ Արտակարգ դրություն հայտարարված տարածքում, խնդրում եմ դա հիշել: 
Երևան քաղաքը մեկ բնակավայր է, Հայաստանում կա 1002 բնակավայր՝ մեծ, փոքր, միջին: Երևան քաղաքի տարածքն անում է մոտավորապես 2 տոկոս ՀՀ տարածքից: Արտակարգ դրություն հայտարարվել է մեկ բնակավայրում՝ հանրապետության տարածքի երկու տոկոսում: Նույնիսկ ընդունենք ինչ-որ բան անօրինական չէ, լավ չէ և այլն և այլն, ո՞նց են սահմանադրական նորմերը դադարել գործել ամբողջ Հայաստանում, ինձ կարո՞ղ եք ասել։ Ես որ չեմ հասկանում: 
Նշվում է մամուլի ազատության մասին և այլն և այլն: Անցած նիստերի ժամանակ ևս այս թվերը ես բերել էի: ՀՀ 32 հեռուստաընկերություններից սահմանափակումների են ենթարկվել միայն 9-ը, որոնք տեղակայված են Երևան քաղաքում։ Մնացածն առանց որևէ խափանման, առանց որևէ սահմանափակումների աշխատել են: Երևանում նաև մի քանի տասնյակ թերթեր կան, նաև՝ մարզային։ Ոչ մեկի գործունեությունը չի սահմանափակվել և չէր կարող սահմանափակվել, քանի որ նաև հրամանագրով նախատեսված չէր որևէ նման սահամանափակում: Որևէ սահմանափակում ինտերնետի նկատմամբ ևս չի եղել: Սա նշանակում է, որ խոսքի ազատության հետ կապված սահմանափակումները գործել են միայն, կրկնում եմ, մեկ բնակավայրում 1002-ից և ՀՀ-ի տարածքի 2 տոկոսում։
Այս փաստն ինքը, արդեն, կրկնում եմ, նույնիսկ խախտումների դեպքում, որոնք չէին էլ եղել, կարելի է դիտարկել որպես սահմանադրական կարգի խախտում, այլ ոչ թե տապալում: Սա ուղղակի ակնհայտ փաստ է, հասկանո՞ւմ եք, սրա դեմ ես չգիտեմ՝ ինչ տրամաբանությամբ, ինչ արգումենտներով կարելի է խոսել: 
Թիվը, ահա, գտա․ այդ տարի՝ 2008 թվականին, ընդամենը ՀՀ-ում կային 39 թերթ, որից միայն 15-ին է վերաբերվել հրամանագրով նախատեսված սահմանափակումը։ Որևէ քաղաքում որևէ հանրահավաք անելու հավաքվելու, գործադուլ անելու՝ Գյումրիում, Վանաձորում, Չարենցավանում կամ որևէ այլ տեղ սահմանափակումներ չեն եղել: Սա առաջինը։ Եվ երկրորդը՝ ճիշտ է, այն ժամանակ չի եղել օրենք, բայց եղել է սահմանադրության 114-րդ հոդված, որն այդ հնարավորությունը տալիս է։ Բայց նույնիսկ հիմա դրա մասին չի խոսքը: Այսօրվա գործող օրենքի հետ համեմատության մեջ եթե դնենք հրամանագիրը, այսօրվա գործող օրենքի շատ փոքր մասն է սահմանափակումների կիրառվել այն ժամանակ: 
Ուղղակի համեմատեք հրամանագիրն այն ժամանակվա և այսօրվա գործող օրենքի հետ: Դուք կտեսնեք, որ մոտավորապես մեկ երրորդը։ Բայց նաև այդ տեսանկյունից հետագա զարգացումները ցույց են տվել, որ ինչ-որ արվել է, արվել է ողջամիտ չափի մեջ, նույնիսկ մի բան էլ պակաս։ Սա է իրականությունը, և դուք այդ ամենը համեմատելու հնարավորություն ունեք: 
Հիմա անցնեմ, ոնց եք դուք ասում՝ կալանավորման հիմքերին: 
Հիմա ինձ ասում են, որ ես կարող եմ խանգարել քննությանը և ենթադրվում է, որ ինչ-որ ազդեցություն կարող եմ ունենալ վկաների վրա: 
Երևի այս դահլիճում ինձնից լավ այս քրեական գործը ոչ ոք չի ուսումնասիրել, որովհետև ստեղծվել էին այնպիսի պայմաններ, որ ես ուրիշ բան չունեի անելու, այս քրեական գործը պետք է ուսումնասիրեի: Չկա որևէ մի ցուցմունք այս քրեական գործում, որը կարդացած չլինեմ, միգուցե՝ երկու անգամ։ Կարո՞ղ է, հետաքրքիր է ինձ, օրինակ, մեղադրող կողմը, կոնկրետացնի, նույնիսկ դա կարելի է անել փակ նիստում, թե ո՞ր կոնկրետ ցուցմունքների փոփոխությունն առանցքային է մեղադրանքի համար, և եթե այդ անձը փոխի իր ցուցմունքը, ամբողջ մեղադրանքը կփլվի։ Թող անուններ տան, պատրաստ եմ նաև այս տարբերակին։ Ասեն մեկ, երկու, երեք, քսան, հիսուն, հարյուր ․․․ Եթե ասեն ընդամենը այս մեկ մարդն է, եթե այդ մեկ մարդն է, ուրեմն մի հատ ոստիկան հետը դրեք։ Եվ դա պետության ֆունկցիան է, իմ ֆունկցիան չէ։ Չպետք է իմ ազատության հաշվին այդ ֆունկցիան իրականացվի: Սա նաև պարզ օրենսդրությամբ է, միջազգային պրակտիկայից, մեջբերումներով, եվրոպական կոնվենցիաներից և այլն, սա խնդիր է, որը ակնհայտ է՝ իմ հաշվին չպետք է արվի։ Եթե դատախազն ասի, կամ դատախազության մի մեղադրող կողմն ասի 200 հոգի է, էլի կհասկանանք։
Հիմա ձեզ ասում եմ հետևյալը․ այս ամբողջ քրեական գործում նկարագրված է մեկ հանդիպում բարձրագույն հրամանատարական կազմի հետ, որոնց ցուցմունքները, մեջբերումները մենք բերել ենք, որոնք նկարագրում են ճիշտ այնպես, ինչպես ես եմ նկարագրում այդ հանդիպումը՝ փետրվարի 23-ի։ Բացի դրանից, բացի այդ 12 հոգու ցուցմունքներից, որոնք դրական ցուցմունքներ են, իմ տեսանկյունից, կա իմ հետ շփվող մարդկանց ընդամենը երեք ցուցմունք։ 872 վկայից կա երեք մարդ, որ այդ շաբաթվա ընթացքում ինձ բարև-բարլուս է ասել․ էլ չկա, հասկանո՞ւմ եք, էլ չկա, աբսուրդի մի թատրոն է սա։ Երեք մարդ․ մեկը Հայկ Հարությունյանն է, որի ցուցմունքի հետ ես ամբողջությամբ համաձայն եմ և որը ճիշտ է նկարագրում այն, ինչ տեղի է ունեցել․ երկրորդ ցուցմունքն Արմեն Գևորգյանի ցուցմունքն է, որը շատ ճիշտ է նկարագրում այն, ինչ եղել է, ես ավելացնելու, չհամաձայնվելու բան չունեմ։ Կա Օսկանյան Վարդանի ցուցմունքը, որի հետ ամբողջությամբ համաձայն եմ, և փոխելու խնդիր չկա։ Եվ կա Տիգրան Թորոսյանի ցուցմունքը, որի հետ ուղղակի հեռախոսով քննարկել ենք արտակարգ դրության բանը, որ մի երկու նախադասություն է և դա ֆիքսվել է, ասել է իր ցուցմունքի մեջ։ Ըստ էության, երեք մարդու եմ բարև-բարլուս ասել այդ օրերի ընթացքում։ 
Ո՞ւմ ցուցմունք ես պիտի փոխեմ, մի հատ ինձ ասեք էլի, ես չպիտի հասկանա՞մ, ես եմ էսօր քանի ամիս բանտում նստած։

Հիմա ինձ ասում են չէ, դուրս չպիտի գաս, որովհետև դու կարող է ազդես վկաների վրա։ Հիմա ինձ ասեք՝ ո՞ր վկայի վրա կարող եմ ազդել։ 80 հատորի մեջ՝ 3 մարդ։ Սա խայտառակություն է: Եթե իրենք գիտեն, թե իրենք մեղադրող կողմ են, իրենք չէ․ ամբողջ դատական նիստի ժամանակ մեղադրող կողմը ես եմ, ես եմ եղել, այդպես է ստացվել: 80 հատորի 90 տոկոսը նրա մասին է, թե Լեո փողոցի ու Պարոնյանի խաչմերուկում, թե Երևան քաղաքի 3 խաչմերուկներում ինչ էր կատարվում։ Ի՞նչ կապ ունեմ ես այդ խաչմերուկների հետ։ Ամբողջ քրեական գործը դրա մասին է: Հարցաքննված բազմաթիվ, հարյուրավոր մարդիկ, մեկ երրորդը ցուցարարներն են, ի դեպ՝ ցուցարարների հարցաքննության մեջ մեկին հարց չեն տալիս, ասեն՝ այ տղա, ձեր հանրահավաքը քաղաքապետարանի դիամց է, դու Լեո փողոցում ի՞նչ գործ ունես, «մոլոտովի կոկտեյլ»-ն էլ ձեռքիդ։ Ոչ մեկը չի հարցնում։ Ճիշտ նույնպես, ինչպես չկա մեկ նյութ, թե Երկրապահ կամավորական միությունում ինչ էր կատարվում: Ուրմեն ես հանդիպել եմ բարձրագույն զինվորական կազմի հետ այն պատառով, որ ԵԿՄ-ում Պաշտպանության նախարարության տեղակալները ժողովների մեջ են՝ միանա՞լ, թե՝ չմիանալ: Հիմա ամբողջ մեղադրնաքը իմ հանդիպումն է զինվորական անձնակազմի հետ, մեկ մարդ չի հարցաքննվել այս քրեական գործում, թե ինչ էր կատարվում ԵԿՄ-ում ամսի 20-ին, 21-ին, 22-ին, 23-ին։ 
Սա ի՞նչ քրեական գործ է: Պատճառահետևանքային ամբողջ բանը խախտված է․ ոչ թե խախտված է, ուղղակի մի մասն ընդհանրապես չկա, սկսել են, ոնց որ ես զարթնել եմ, որոշել եմ զինվորականների հետ հանդիպել։ Չպատճառաբանված։ Ուղղակի կարոտել եմ, որոշել եմ հանդիպեմ։ Վերջապես այդպես չի լինում: Բոլորը ցուցմունք են տալիս, թե Երկրապահ կամավորական, Մանվել Գրիգորյան և այլն և այլն, մեկը չի ասում՝ բա ի՞նչ է կատարվել այնտեղ, գնանք-հասկանանք ի՞նչ է կատարվել այնտեղ։ 
Հիմա, կրկնում եմ, քանի խոսում ենք պայմանների մասին․ այս ամբողջ հատորներում 3 մարդու հետ եմ շփում ունեցել այդ շաբաթվա ընթացքում։ Ուրիշ մարդու հետ հանդիպում, քննարկում չեմ ունեցել։ Հիմա այդ 3 մարդու ցուցմունքն էլ ճիշտ այն է, ինչ ասում եմ ես: էս փոխելու որևէ մոտիվացիա որևէ բան, մարդ աննորմալ պետք է լինի, կամ մենք աննորմալության կանխավարկածով պետք է շարժվենք, որ ասենք՝ պիտի գնան փոխեն։ Ի՞նչ փոխեն։ Մի հատ ցույց տվեք-ասեք՝ ի՞նչ պետք է փոխեն, գնանք-փոխենք։ Փոխելու բան չկա։
Ուղտին հարցրել են՝ ուղտ ջան ինչո՞ւ է վիզդ ծուռ, ինքն իրեն նայել-ասել ա՝ իսկ իմ ի՞նչն ա ուղիղ: Հիմա էս քրեական գործն ա ծերից ծեր, որտեղից կարդում ես՝ էս ա, և բազմաթիվ օրինակներ մենք արդեն բերեցինք։
Հիմա ես ասեմ՝ հետագա նիստը ոնց ա լինելու․ զինվորը գալու ա, սկսի պատմել, թե Լեո փողոցում ինչ է եղել։ Փաստաբանն էլ կանգնելու է ու հարցնի՝ լավ, մենք դրա հետ ի՞նչ գործ ունենք։ Ու դա տևելու է օրեր, ամիսներ, տարիներ։ Կամ էլ մենք ասելու ենք հայտարարություն, մի հատ կալն ասեք, նախագահի հետ կապը ո՞րն է: Էս հեռանկարը ի՞նչ հեռանկար է, ուղղակի չեմ հասկանում: 
Հիմա ինչ վերաբերվում է հնարավոր, ո՞նց են ասում․․․ որ կարող եմ թաքնվել, փախնել, և այլն, և այլն: Ինձ ուղղակի զարմացնում է, գիտե՞ք։ Փաստաբանն արդեն ասազ, բայց զարմացնում է մի բան, որ դեռ մինչև այսօր մեր դատախազությունը մարդու անցած ճանապարհն ու հեղինակությունը և ազդեցությունը դիտում է որպես բացասական երևույթ: Իմ համար շշմելու բան է, երբ իմ դատական նիստերի ժամանակ և վերջերս հետաքրքիր մի հարցազրույց էր «Սպայկայի» էդ տղուն, որ կալանք էին տվել, փաստաբանները հարցազրույց էին տալիս և ասում էին՝ դե հեղինակություն ունի, ազդեցություն ունի և կարող է խոչընդոտի։ Ուրեմն էս երկրում հեղինակություն, ազդեցություն ունեցող մարդը պետք է կալանավորվի։ Էսպես ի՞նչ օրինակ ենք մենք ցույց տալիս մենք մարդկանց: 
Ուրեմն սրիկայի մեկը պիտի լինես, կյանքում ոչ մի բանի չհասած, որ քեզ ասեն՝ սա ո՞ւմ ա պետք, դե գնա ազատության մեջ։ Սա ձև ա՞:
Հիմա իմ կենսագրությունը կարդացած մարդը երևի իրավունք չունի կամ առնվազն անբարոյականություն է, անբարոյականություն է, կարող եք հայտարարություն անել (նայում է գլխավոր դատախազին, խմբ․) իմ կենսագրությունն ունեցող մարդուն ասել, որ կարող ա փախնի: 
Իրենք ո՞ւր էին, էդ պատերզամից չեմ փախել, մահանալուց չեմ փախել, հարուր ու մի զիբիլից, կյանքի վտանգներից չեմ փախել, հիմա պիտի իրենցից փախնե՞մ։ Ո՞վ են իրենք, ի՞նչ են իրենցից ներկայացնում:

Գլխավոր դատախազ – Հայտարարություն կարելի՞ է։

Ռոբերտ Քոչարյան – Արա, արա հայտարարությունդ։

Դատավոր - Ուզում եմ դիմել Ձեզ, ուզում եմ ևս մեկ անգամ հիշեցնել, քիչ առաջ նման հայտարարությունների հետ կապված բովանդակային առումով․․․ Զուսպ Ձեր արտահայտությունների մեջ, առանց վիրավորական ...

Ռոբերտ Քոչարյան - Ես իրավաբան չեմ, փաստաբան չեմ, ինձ փաստաբանությունից զրկել չեք կարող։

Դատավոր - Դրա մասին չէ խոսքը, ոչ ոք չի կարող իրավաբանությունից կամ փաստաբանությունից ձեզ զրկել կամ խոսքի իրավունքից։ Պարզապես ձեր արտահայտություններում աշխատեք...

Ռոբերտ Քոչարյան - Հարգելի դատարան, իմ համար վիրավորական է, որ որևէ մեկն ասում է, որ ես կարող եմ փախնել։ Ոչ մեկը, թշնամին իմ մեջքը չի տեսել, ինձ համար վիրավորական է սա: Ես համարում եմ, որ ինձ խստագույնս վիրավորել են: Ինձ հասկանո՞ւմ եք, իրենք դա չեն հասկանա:

Դատավորն օրենսդրական նորմից է խոսում։

Ռոբերտ Քոչարյան - Ինձ մի բան բացատրեք այդ դեպքում, օրենսդրական նորմը վերաբերվում է նորմատիվային լեքսիկայի՞ն թե՞ ընդհանարապես ամեն ինչին, թե՞ ոչ նորմատիվային լեքսիկային: Կարող ա՞ ես հայհոյանք եմ ասե՞լ, ի՞նչ եմ ասել։ Ուզում եմ հասկանալ, եթե իմ կարծիքն եմ ասել ինչ-որ մի երևույթի նկատմամբ ․․․

Դատավոր - Դրա մասին չէ խոսքը։

Ռոբերտ Քոչարյան – Իսկ ինչի՞ մասին է խոսքը։

Դատավոր - Դա անընկալելի է

Ռոբերտ Քոչարյան - Ես ընկալել եմ, բայց ես համաձայն չեմ: Համաձայն չեմ, որովհետև մարդ չպետք է հայհոյի, մարդ չպետք է անտեղի մեղադրի: Ի դեպ, ես նաև չեմ հասկանում, թե ինչի՞ պետք է ամեն մի բառը չափես-ասես, եթե դա նորմատիվային լեքսիկա է, եթե դա հայհոյանք չէ, եթե ինչ-որ հոմանիշներ ես օգտագործում։ Բոլորս նայում ենք դրսի՝ եվրոպական, ամերիկյան ֆիլմերը դատավարությունների մասին։ Հիմա նույնիսկ այսօր ինձ զարմացրեց մի բան, ասում է՝ կատակ չպետք է ասես։ Ինչի՞ չպետք է ասեմ։ Եթե տեղին է, կարող եմ նաև ասել: Վերջը մեր լեզվի բաղադրիչ մասն է կազմում ինչ-որ համեմատությունները: Եթե մեր դատական պրակտիկայում այսպիսի բան կա, ուղղակի դա տխուր է, չպիտի այդպիսի բան լինի, եթե դա կապված է նորմալ միտք արտահայտելու, հարստացնելու հետ:

Դատավոր - Իսկ եթե դա կարող է կապված լինել նաև ծաղրելու հետ, դա արդեն շատ վատ հետևանքներ կարող է ունենալ:

Ռոբերտ Քոչարյան - Առիթ մի տվեք ծաղրելու։

Դատավոր - Ցանկացած կատակ իր մեջ կարող է այնպիսի բովանդակային բան պարունակել ․․․

Ռոբերտ Քոչարյան - Հիմա որ ուղտի մասին ասացի՝ նորմալ ա՞։ 
Կրկնում եմ, հարգելի դատարան: Այս մարդիկ ինձ հետ ճանապարհ են անցել: Երբ ասում են ինձ՝ կարող է փախնել, իմ վրա դա ուրիշ ձևով է ազդում, որովհետև իմ տեսակով ես փախնող չեմ։ Եթե փախնող լինեի, այստեղ չէի լինի: Միգուցե դա իմ մեծ թերություններից մեկն է, որ պայքարի մեջ եմ մտնում, մի սկզբունք ունեմ և ամբողջ կյանքում այդ սկզբունքով եմ շարժվել, որ ավելի լավ է ափսոսաս քո արածի մասին, քան չարածի մասին: Ե՛վ պաշտոնավարումների ժամանակ, և՛ Ղարաբաղում, և՛ Հայաստանում միշտ այդ սկզբունքով եմ վարվել՝ և՛ ցուցանիշներով, և՛ ամեն ինչով, արդյունքներով երևում էին: Դա նշանակում է, որ չես խուսափում պատասխանատվությունից, պատասխանատվություն ես վերցնում, որոշում ես կայացնում, խնդիր ես լուծում: Հիմա որոշում կայացնելը պաշտոնատար անձի համար, ղեկավարի համար համար մեկ հարցն է: Եթե պաշտոնատար անձը չի կարող որոշում կայացնել․․․ հիմա իմ գործը սա է: Եվ կրկնում եմ՝ այն ժամանկ ՀՀ-ում միակ մարդը, որը կարող էր արտակարգ դրության որոշումը կայացնել ես էի, ուրիշ մարդ օժտված չէր: Մեկի վրա գցելու հնարավորություն էլ չկար այդ պատասխանատվությունը։
Այստեղ նշվեց նաև մի հանգամանք՝ որոշակի բացասական բանով, բայց ճիշտ ընկալեցիք այդ հարցը, երբ ես դիմել եմ դուրս գնալու համար: Ես ունեի այդ ժամանակ երկու անձնագիր, մեկն իրենց մոտ էր, մեկն ինձ մոտ էր։ Բայց, այնուամենայնիվ, ես կարող էի այդ ժամանակ ոչ մի բան չասել, տոմս առնել և գնալ: Ես քննիչին ուղղակի ասել եմ։ Ասել եմ՝ ցանկություն ունեմ, նաև թղթերն եմ ցույց տվել, հետազոտման պետք է գնամ Գերմանիա: Չեմ ուզում հենց այնպես գնալ, ես քեզ դիմում եմ, քո ղեկավարության հետ նաև համաձայնեցրու, որից հետո նա երկու օր ժամանակ խնդրեց։ Ես այդ երկու օրվա ընթացքում տոմս պատվիրեցի, չգնեցի։ Ինքը ասեց՝ չի լինի: Չի լինի, չի լինի, վերջ: Ես հնարավորություն ունեի մեկնելու, չեմ մեկնել։ Գիտե՞ք ինչի համար։ Որովհետև Հայաստանում հատկապես այդ ամիսներին սկզբում մարդուն խայտառակում են, հետո փորձում են հասկանալ՝ այդ մարդն ի՞նչ է արել, ինչ չի արել: Միանգամից մտածել եմ, որ ես հենց գնամ՝ ամբողջ մամուլով մի հայհոյանք են բարձրացնելու, որ Քոչարյանը փախել է: 
Էն գլխից ասել, զգուշացրել, նույնիսկ գրավոր նամակով եմ դիմել՝ մտածելով, որ անպայման դրա վրա կփորձեն բացասական էմոցիաներ ստեղծել երկրում և, չնայած հիմա ինչ… Այն պայմաններում, երբ ես չորս ամիս ազատության մեջ էի, և չեն կարող որևէ բան ասել, թե ինչով եմ ես խոչընդոտել, երբ այդ հնարավորությունը կար երկից գնալու, ես չեմ գնացել, սա մի՞թե չի նշանակում, որ ուղղակի այդ նպատակը չունեմ: Դրանից ավել էլ ի՞նչ պետք է ասենք, նույնիսկ ինձ համար մի քիչ տհաճ է, որ իմ ընկերների, մարտընկերների շատ հարգարժան երկու նախագահների բերել են այստեղ: Շատ տհաճ է, որ այդ կարիքը կար, իրենք պետք է գային, որ ձեզ համոզեն, որ ես փախնելու բան չունեն։ Իմ համար շատ տհաճ է: Եթե այդ աթոռին նստած մարդկանց համար դա տհաճ չէ, ի՞նչ ասեմ։ Հիմա ուղղակի արժեքային համակարգի հարց է, ամեն մարդ երևի իր պատկարեցումն ունի։ Մարդու տեսակից է։ Երևի մարդ մեկ ուրիշին իր արշինով է չափում, եթե ինքը կթողներ-փախներ նման իրավիճակում մտածում է, որ դու էլ կթողնես-փախնես: Բայց դու պետք է փորձես դիմացի մարդու տեսակը հասկանալ, որից հետո նման կարգի հայտարարություններով հանդես գալ:
Ի՞նչ պրոբլեմ կա նաև այս քրեական գործում: Ինձ համար հասկանալի չէ, թե ինչու պետք է փաստահավաք խմբի անդամների հարցաքննությունը, դրանց եզրակացությունները լինեն քրգործում, իսկ այն խորհրդարանի հանձնաժողովի, որը հատուկ ստեղծված էր մարտի 1-ի իրադարձությունների հետ կապված, որ պետք է ամբողջ խորհրդրարանական հետաքննությունն անցկացնելու համար, այդ նյութերը չկան, այդ մարդիկ չկան նաև այս վկայակոչ ցուցակի մեջ: Մի մարմին, որը հիմնական մարմինն է, որը ստեղծել է մեկ ուրիշ ենթակա մարմին, այդ մարմնի նկատմամբ գերուշադրություն, մյուսը գոյություն չունի: Ինչի՞ց է գալիս սա, միայն կողմնակալ վերաբերմունքից։ Այլ կերպ ես չեմ կարող սա ձևակերպել: Հիմա սա է՞լ է վիրավորական, երբ ասում եմ կողմնակալ: Հուսով եմ, որ սա վիրավորական չէ։ Ուղղակի փաստ եմ բերում, թե ինչի եմ համարում կողմնակալ վերաբերմունք: Այսպես ասեմ, ապացույցների ընտրովի, սելեկտիվ ընտրություն:

Դատախազ - Հարգելի դատարան հայտարարություն թույլ կտա՞ք։

Դատավոր - Խնդրեմ

Դատախազ - Քանի որ խոսքն ընդհատվեց, ես ամենայն հարգանքով և ներողություն խնդրելով...

Ռոբերտ Քոչարյան - Բայց ես դեռ խոսքս չեմ ավարտել։

Դատավոր - Ձեր ներողամտությունը հայցեց դատախազը, որ հայտարարությամբ հանդես գա։

Ռոբերտ Քոչարյան - Հիմա ես իր ներողամտությունն եմ հայցում, որ ինքը սպասի ես ավարտեմ, նոր խոսի։

Դատավոր - Դատարանը թույլ տվեց, կարծում եմ՝ որևէ առումով Ձեր իրավունքները չի սահմանափակվում։

Դատախազ – Բնականաբար, մեր բոլոր փաստարկները ներկայացվածի վերաբերյալ մանրամասն կհնչեն այս դատական նիստի ընթացքում, սակայն շարունակաբար որակումներ տալով քննությանը ,գտնում եմ, որ տեղին չէ, և պարոն Քոչարյանը, քանի որ խոսքով հանդես եկավ, որ ինքը ժամանակ է ունեցել քրեական գործի նյութերին ծանոթանալու, ինձ թվում է՝ ԱԺ Ձեր կողմից նշած հանձնաժողովի հարցաքննությունները ձեզ պետք է հանդիպած լինեին, նույն այդ հանձնաժողովի նախագահ Սամվել Նիկոյանի հարցաքննությունները պետք է հայտնի լինեին և նրա պատճառաբանությունները ձեր կողմից մատնանշած փաստաթղթերի վերաբերյալ:

Ռոբերտ Քոչարյան - Խնդիրն այն է, որ այդ ամբողջ փաստահավաք խումբը ամբողջությամբ անհնար էր նյութերը բերել, վկայացուցակում էլ լիքը մարդիկ կար: Լրիվ ասիմետրիկ վերաբերմունք այդ հանգամանքի վերաբերյալ: 
Ի դեպ, այս մեղադրանքի մեջ միայն ես չեմ, նաև մեր բանակաշինության գործում մեծագայուն ավանդ ունեցող մարդիկ են: Եթե կարելի է մատերի վրա հաշվել 6,7,8 մարդ, որոնք հիմք են ծառայել մեր այսօրվա բանակը կառուցելու գործում, մեղադրվողներից 4-ը այդ ցուցակում են: Եթե սա համարում եք նորմալ, համարեք: Մենք ունենք ընդամենը 5 գեներալ-գնդապետ, որից մեկը մահացել է, 4-ը կան, 3-ը ներգրավված են այս՝ Մարտի 1-ի գործին: 
Այս քրեական գործը, հարգելի դատարան, ավելի շատ առընչվում է սահամանդրության հետ, քան քրեական օրենսգրքի հետ: Փաստը սա է: Ոնց պտտվում ես, ավելի շատ կապված է սահմանադրական կարգավորման հետ: Եվ ամենից հետաքրիքրը նաև նա է, որ այդ 872 վկաներից, որոնք պետք է հրավիրվեն, ոչ մեկի ցուցմունքը կապված չէ 300.1 հոդվածի հետ: Մի մասը պատմում են ցուցարարները, թե ինչ է եղել, զինվորները պատմում են ինչ է եղել, ինչ են արել, ոստիկանները պատմում են, թե ինչ են արել։ Եվ այս ամենը մեկ շաբաթվա ընթացքում, ավելի ճիշտ՝ մեկ օրվա իրադարձություններ են եղել՝ երեք խաչմերուկում: Որևէ կապ 300.1 հոդվածի հետ ուղղակի այս ամենը չունի: Հիմա փաստաբանները դիմել են ձեզ սահամանդրականությունը ստուգելու վերաբերյալ: Մենք իհարկե դիմելու ենք Սահմանադրական Դատարան։ Առնվազն դիմելու ենք սահմանադրական դատարան 300.1 հոդվածի կիրառության տեսանկյունից և դա մեր իրավունք է։ Ուղղակի, մենք չէին կարողանում դիմել ուղղակի ընթացակարգերը պետք է Վճռաբեկով անցներ, հետ գար և դիմելու ենք անձեռնմխելության համար: 
Սահամանդրական դատարանի որոշումը չենք կարող կանխատեսել, թե ինչպիսին է լինելու, բայց բավարարելու դեպքում մեր բողոքը, պատկերացրեք, թե ինչ է լինելու: Դատական նիստերը գնում են՝ վկայակոչելով, պատմում ենք՝ Լեոյում ինչ է եղել, մյուս փողոցում՝ Գրիգոր Լուսավորիչ և այլն, և հանկարծ Սահմանադրական դատարանի որոշումն այնպիսին է․․․ Ի՞նչ ասեմ, մենք ավելի խառնաշփոթի մեջ ենք հայտնվելու, իմ տպավորությամբ: Դրա համար շատ ավելի ճիշտ կլիներ, որ այս հարցերը նաև Ձեր նախաձեռնությամբ ուղարկեք ՍԴ և միայն ՍԴ-ի համապատասխան որոշումներից հետո շարունակվի դատավարությունը, որ մենք հետագայում ուղղակի չառընչվենք այնպիսի հարցերի հետ, որոնք ավելի են խճճելու այս գործը և որոնցից դուրս գալն ավելի մեծ դժվարություններ է առաջացնելու: Սա նաև որպես ուղղակի հորդոր, ցանկություն, խնդրանք, չգիտեմ դատարանում ոնց է ընդունված ասել: 
Մեկ բան ասեմ, հարգելի դատավոր, էն մարդը չեմ, որ փախնեմ և էն մարդը չեմ, որ ինձ թույլ տամ որևէ վկայի ասեմ սենց մի ասա, նենց ասա․ դա արժանապատվության հարց է․ երբեք չեմ անի, երբեք ինձ թույլ չեմ տա: Իմ կենսագրությունն այն կենսագրությունը չէ, որի վրա, որին նայելով՝ նման բան ասեն։ Ինձ համար վիրավորական է, որ նույնիսկ ենթադրություն են անում նման կարգի։ Բայց կրկնում եմ, այս ամբողջ քրեական գործում ընդամենը երեք մարդու հետ եմ բարև-բարի լույս ասել այդ օրերի ընթացքում: Ուրիշ ոչ մի բան չկա: 
Մի հատ Արշակ Կարապետյան է ընդամենը. վատ ցուցմունք չի տվել իրականում, նորմալ ցուցմունք է տվել, մեկ բան է հայտարարել՝ արտակարգ դրություն, ինչը չի եղել: Այդ արտակարգ դրության նկարագրություն չկա ընդհանրապես, քրեական գործում չկա այդ նկարագրությունն ընդհանրապես: Ի՞նչ արտակարգ դրություն: Այդ արտակարգ դրության մասին իմացել է միայն Արշակ Կարապետյանը, ուրիշ մարդ ՀՀ-ում չի իմացել, որովհետև 0038 հրամանն են համարում արտակարգ դրություն, այդ հրամանի մասին ո՛չ ոստիկանապետը գիտեր, ո՛չ ոստիկանապետի տեղակալները, ում հարցնում են՝ ոչ ոք այդ հրամանի մասին չգիտեր, բացի զինվորականներից, բայց այդ հրամանը, եթե այդպես հույժ գաղտնի են... Հիմա բանակում բոլոր հրամանները գաղտնի են, մի մասը հույժ գաղտնի է, մի մասը գաղտնի են: Հիմա այն հարցերը բանակում, որոնք կապված են պաշտպանական բանակի հետ, կամ այն ստորաբաժանումների հետ, որոնք Հայաստանի սահամնից դուրս են, բոլորը հույժ գաղտնի են: Եթե էդ հրամանի համարը 0038 է, փետրվարի 23-ին, ապա տարվա ընթացքում մոտավորապես լինում է 200-250 նման կարգի հրաման: Ես ոչ 0038-ն եմ տեսել, ոչ 37-ը, ոչ 36-ը, ոչ էլ 207-ը։ Երբեք պարկտիկայում չի եղել, որ որևէ պաշտպանության նախարարի հրամանն ուղարկվեր նախագահական, չկա այդպիսի բան: Բոլոր նիստերի ժամանակ ասել եմ: 
Ուղղակի հետ եկա այդ հրամանանին, կրկնեմ՝ այդ հրամանը ճիշտ հրաման էր, ճիշտ ժամանկին և կանխեց շատ վատ զարգացումներ, բայց որևէ հրահանգ, , որևէ կարգադրություն հրաման տալու՝ չի եղել:
Բայց ես չեմ ավարտել. ես ընտրել եմ նաև մի դրվագ և կցանկանամ, և պարտավոր եմ ասել ուղղակի փակ դռների մոտ՝ միայն սրա հետ կապված, Արցախի նախկին և ներկա նախագահները մնան...

Դատավոր - Հնարավոր չէ, որովհետև եթե դուք միջնորդեք, որ պետական գաղտնիք պարունակող տեղեկություն է պարունակում, հիմա բացատրեմ, իրազեկեմ Ձեզ, նախ պետք է դատարանը քննարկի դռնփակ ռեժիմով Ձեր միջնորդությունը և եթե դռնփակ եղավ, բացի կողմերից այլ անձ...

Ռոբերտ Քոչարյան - Իրենք այդ գաղտնիքը կրողն են

Դատավոր - Ուզում եմ Դուք ավելի խորությամբ այդ ամենին նայեք: Եթե դատարանը որոշի, որ միջնորդությունը բավարում է և դռնփակ նիստ անցկացնի, բացի կողմերից, ուրիշ ոչ ոք իրավունք չունի մասնակցելու: Սա օրենքի պահանջն է, և դատարանը չի կարող այլ կերպ արձագանքել:

Հայկ Ալումյան - Կա միջնորդություն, հարգելի դատարան, որպեսզի նիստի մի հատվածը անցկացվի դռնփակ, որովհետև մեղադրանքի մի հատվածի վերաբերյալ տեսակետ արտահայտելու և հիմնավոր կասկածը վիճարկելու համար պետ է հրապարակվեն այնպիսի տվյալներ, որոնք հնարավոր է, որ առնչվեն պետական գաղտնիքի:

Ավելին

30.07.2019

Ընդդիմության դաշտում համախմբման համար բարեբեր հող կա․ Ռոբերտ Քոչարյան

Այսօր «Գոլոս Արմենիի» թերթը հրապարակել է բացառիկ հարցազրույց՝ Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ

Ավելին
20.02.2019

Ռոբերտ Քոչարյանի ուղերձը՝ արցախյան շարժման մեկնարկի տարեդարձի կապակցությամբ

Ռոբերտ Քոչարյանի ուղերձ է հղել՝ արցախյան շարժման մեկնարկի տարեդարձի կապակցությամբ

Ավելին
02.10.2018

Ռոբերտ Քոչարյան. Չեմ պատրաստվում ինքնագովազդով զբաղվել

Մեդիամաքսի բացառիկ հարցազրույցը Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ

Ավելին